Column Cees Beek

Nieuwe organisaties: een déjà vu


In de afgelopen maanden heb ik een aantal artikelen voorbij zien komen over nieuwe organisatievormen. Er wordt gesproken over ‘agile’, ‘dynamisch organiseren’, ‘co-creatie’, ‘positief organiseren’ en ‘cyane organisaties’ . Het boek van Frederic Laloux – Reinventing organizations – wordt nogal eens aangehaald. 


Wat al deze visies, stromingen, of hoe u ze ook wilt noemen, voor ogen hebben zijn flexibiliteit en het welbevinden van de medewerkers door zelfsturing/-organisatie, ontplooiing en verantwoordelijkheden laag in een platte organisatie zonder managers en bureaucratie. 

Toen ik deze artikelen las kreeg ik een déjà vu gevoel. In de jaren tachtig was er ook een dergelijke stroming: ‘Sociotechniek’ (ST). Deze bedrijfskundige stroming richtte zich op het verbeteren van het functioneren van mens en organisatie door aanpassing of herontwerp van werkprocessen en taken. 
Binnen Nederland hield onder andere de Groep Sociotechniek van de TU-Eindhoven zich bezig met dit onderwerp. Men richtte zich op de Kwaliteit van Arbeid, een aspect dat naar mijn mening in ons huidige kwaliteitsparadigma onderbelicht is. 

Bij het herontwerpen van processen en taken werden bestaande processen gedetailleerd geanalyseerd en werden autonome taakgroepen (zelfsturende teams) gevormd rond wat men noemde ‘hele taken’. Nu zouden we dat ‘value-streams’ noemen. Taakgroepen kregen regelbevoegdheden en de hiërarchie werd afgebouwd. 

Wat is er van de ST-stroming terechtgekomen? In de jaren tachtig waren er projecten bij grote bedrijven. Ook bij het bedrijf waar ik destijds werkzaam was. Toen dit door een concurrent werd overgenomen, werd de ST-visie niet overgenomen. Het management zag niets in deze nieuwerwetse bedrijfsvoering die zich overigens binnen een jaar bewezen had door vermindering van ziekte-verzuim (gemotiveerde medewerkers), verlaging van productie-kosten en verhoging van productiviteit. 

De eerder genoemde ‘nieuwe’ organisatievormen en stromingen zijn dus eigenlijk niet zo nieuw. Maar waarom komen deze stromingen steeds weer boven water? Is de praktijk dermate weerbarstig dat dit soort maatschappelijke visies het telkens afleggen tegen de beproefde Tayloristische harkorganisatie?

Ik heb het gevoel dat de geschiedenis zich in dit opzicht herhaalt. De basis van Sociotechniek stamt uit de jaren vijftig van de vorige eeuw! Ik verwacht dan ook dat er rond 2045 weer artikelen verschijnen over nieuwe organisatievormen met zelfsturende cellen, et cetera.



Cees Beek, R&D Quality Systems Specialist & Global Audit Co-ordinator, JACOBS DOUWE EGBERTS en bestuurslid NNK