PeterStooker.1.jpg
Column

Over appels en peren gesproken

Appels moet je vooral niet met peren vergelijken, dat is wat het gezegde ons al decennia lang probeert bij te brengen. Omdat ze dusdanig verschillend zijn heeft vergelijken immers nauwelijks zin en heeft de uitkomst van de vergelijking per definitie betrekkelijk weinig betekenis. Maar zodra innovatie naast continuous improvement komt te liggen zie ik in de dagelijkse praktijk nog steeds heel wat appels die vergeleken worden met peren. Het 3-horizons model is een pragmatisch model dat als afwegingskader kan fungeren wanneer een appels-en-peren situatie zich aandient.

 

Door Peter Stooker

 

Op de bestuurstafel van een onderneming liggen twee voorstellen. Voorstel 1 gaat over een investering in de elektrische installatie van een productielijn, waarmee het energieverbruik met 10% kan worden gereduceerd. Het project kan binnen 6 maanden worden gerealiseerd met een terugverdientijd van 18 maanden. Voorstel 2 gaat over een onderzoeksproject naar nieuwe procestechnologie waarmee mogelijk in de toekomst (vermoedelijk een jaar of 5) mogelijk 30% meer eindproduct kan worden gemaakt uit dezelfde hoeveelheid grondstoffen, in vergelijk met de huidige technologie. Het is nog lang niet zeker of die technologie ook uiteindelijk kan worden toegepast; daarvoor is nader onderzoek nodig. De middelen zijn beperkt en dus moet er gekozen worden. Welke project gaat in 9 van de 10 bedrijven de voorkeur krijgen denkt u?

De evolutie heeft de mens een brein opgeleverd met twee duidelijke voorkeuren. Ten eerste de voorkeur voor resultaten en beloningen op de korte termijn, zelfs als een alternatieve beloning op langere termijn significant groter is. Ten tweede de voorkeur voor zekerheid en voorspelbaarheid. Een kleine maar zekere beloning krijgt doorgaans de voorkeur boven de grotere, maar minder zekere. Wanneer er binnen een bedrijf geen aanvullende afwegingskaders voorhanden zijn, zullen beide menselijke voorkeuren ervoor zorgen dat het eerste voorstel op de bestuurstafel 9 van de 10 keer de voorkeur gaat krijgen. Maar ondertussen is hier wel een appel met een peer vergeleken! 
 

‘De evolutionaire menselijke voorkeuren zijn dan niet langer aan de macht’

 

In 2009 is door McKinsey het 3-horizons model geïntroduceerd voor innovatie en business development. Niet compleet nieuw, maar eigenlijk een incrementele innovatie van de good-old Ansoff matrix uit 1957. In het McKinsey model staat horizon 1 voor de continue en incrementele verbetering van de huidige business. Horizon 2 staat voor ‘verwante’ initiatieven ten opzichte van de huidige kern van de onderneming. Verwantschap zowel vanuit markten gezien als vanuit producten en toegepaste technologieën. Horizon 3 tenslotte staat voor initiatieven ver verwijderd van de huidige kern. 

Het werken met het 3-horizons model levert twee belangrijke voordelen op. Door de drie horizons naast elkaar maar afzonderlijk te budgetteren maakt het de verhouding zichtbaar tussen de drie clusters van initiatieven binnen een bedrijf. De verhouding tussen deze drie moet aansluiten bij de strategische ambities en doelstellingen van de onderneming. Een verhouding van 70/20/10 wordt bijvoorbeeld door velen gezien als default voor een toekomstbestendige onderneming in de maakindustrie. Het tweede (grote) voordeel van het 3-horizons model is dat appels niet langer met peren hoeven te concurreren om budget en prioriteit. Appels concurreren slechts met appels en peren alleen nog maar met peren. Iedere soort hoeft alleen maar te concurreren met de eigen soortgenoten. 

Wanneer de onderneming uit het voorbeeld hierboven gewerkt zou hebben met het 3-horizons model zouden beide voorstellen nooit ter afweging naast elkaar gelegen hebben. Het eerste voorstel zou worden beoordeeld tegenover andere voorstellen uit horizon 1. Het tweede voorstel zou uitsluitend worden beoordeeld in vergelijk met andere voorstellen uit horizon 3. Op deze manier ontstaan level playing fields voor appels, peren en bananen en daarmee een gebalanceerde portfolio aan projecten en initiatieven over de 3 horizons heen. De evolutionaire menselijke voorkeuren zijn dan niet langer aan de macht. In plaats daarvan worden keuzes gemaakt die daadwerkelijk bijdragen aan toekomstbestendigheid en realisatie van de strategie.

 

Peter Stooker is directeur van Adaptum | Makers van wendbaarheid