Hugo_foto_aug2018.1.1.jpg
Column

Bullshit- en gewone shit

Gisteravond de Tegenlicht-aflevering gekeken over bullshit-banen. Kort gezegd zijn dat banen die geen of nauwelijks waarde opleveren, sterker nog: die eigenlijk alleen maar kosten veroorzaken. Wat zijn dat voor banen, wie zitten daarin, wat zijn de vereisten en moet je dat willen? Antropoloog David Graeber onderzocht dit fenomeen. De definitie van een bullshitbaan is volgens deze hoogleraar eenvoudig: een baan is een bullshitbaan als degene in die baan zelf van mening is dat het niet uitmaakt als de baan niet meer zou bestaan. Dat zijn er niet weinig: meer dan twintig procent vindt dat deze kwalificatie op zijn of haar baan van toepassing is. Ze zijn te vinden in publieke én private bureaucratieën en worden gekenmerkt door het rondpompen van informatie, het werken aan niet realistische opdrachten en het discussiëren over het werk zonder de betrokkenen zelf aan tafel. Onder het motto dat het allemaal efficiënter moet, worden producten voortgebracht die we niet consumeren en waarvan de toegevoegde waarde voor de samenleving op z’n best nul is. Omdat een managementcultuur helemaal niet efficiënt is en alleen uit opperhoofden bestaat: er zijn verhoudingsgewijs weinig indianen meer die het waarde toevoegende werk doen.

 

De obsessie voor productiviteit maakt ook dat de indianen worden overspoeld met taken die geen waarde toevoegen. Denk maar eens aan verzorgenden, die 70 procent van hun tijd met administratieve taken bezig zijn – we meten dingen die we niet zouden moeten meten. In toenemende mate staan we in dienst van algoritmen en worden we overspoeld door een vooral technisch systeem.

 

Aan de kostenkant is becijferd dat de bullshitbanen niet alleen de kosten van desbetreffende medewerker omvatten, maar zeven keer dat bedrag. Omgekeerd: iemand die met de handen aan het bed staat in een verzorgingshuis, zou veertien keer haar of zijn salaris opleveren. Ik wil er nog wel bij opmerken dat mensen in bullshitbanen doorgaans best veel in hun mars hebben en niet zelden wel hard werken. Het gaat er echter om of al die inspanning waarde toevoegend is.

 

Het idee is dat we onvoorstelbaar veel kunnen besparen als we daar mee ophouden. Maar dat kan binnen het huidige systeem niet. Binnen dit soort bureaucratieën is het belangrijk zoveel mogelijk mensen onder (!) je te hebben. Dat die werken aan niet realistische opdrachten, simpelweg omdat het plan niet goed is, is dan maar zo. Het aantal poppetjes telt. 

 

Natuurlijk is een managementcultuur niet efficiënt. Toch zie ik niet zomaar gebeuren dat dit falende systeem doorbroken wordt. De gevolgen zijn wel ernstig en niet alleen in economische zin. Want mensen ervaren geen zinvolle invulling van hun baan/dag, voelen zich nutteloos, ondergewaardeerd, vervelen zich en kenmerken de baan als bezigheidstherapie. Dat maakt mensen diepongelukkig en leidt tot een vloedgolf aan burn out.

 

Tot zover de bullshitbanen: ik wil het ook nog even over de shitbanen hebben. In mijn eigen definitie zijn dat banen die er wel toe doen, in die zin dat ze waarde toevoegen. Maar het zijn ook banen die mensen ongelukkig maken en een baan zou zoveel meer moeten zijn dan alleen een alternatief voor werkloosheid. Dat kan aan de baan liggen, die bijvoorbeeld niet gevarieerd genoeg is of waarin onvoldoende mogelijkheden tot ontplooiing zijn ingebouwd. Of waarbij dat wel zo is, maar desbetreffende medewerker daar juist een afkeer van heeft. Dan ligt het niet aan de baan, maar is het een mismatch met de persoon.

 

Uiteindelijk kunnen we bedrijven en organisaties daar niet in alle gevallen verantwoordelijk voor maken. Mensen zijn wat mij betreft in de eerste plaats verantwoordelijk voor hun eigen geluk – zowel in hun privésituatie als in hun baan. Design your life zou ik zeggen. Hoe ontwerp je een leuke baan? Wat zou je het liefst willen? Je kunt het jezelf en anderen (!) ten slotte niet aandoen om in een (bull)shitbaan te blijven hangen. 

 

Hugo M. van der Horst
Hoofdredacteur

0 reacties

We hopen dat de discussies die op deze website plaatsvinden energiek en constructief zijn en aanzetten tot nadenken! Om een reactie te kunnen plaatsen moet je je inloggen of gratis registreren. Je reactie zal door de redactie worden beoordeeld. De redactie houdt zich het recht voor te lange reacties in te korten. Reacties die overdreven commercieel, kleingeestig of off-topic zijn kunnen door de redactie worden verwijderd. Alle berichten worden eigendom van Alcedo Media.